ورزش به عنوان درمان؛ پژوهشهای تازه از اثربخشی فعالیت بدنی در کاهش افسردگی و اضطراب میگویند
جامعترین فراتحلیلهای تازه نشان میدهند ورزش مزایای متوسط تا بزرگی در کاهش علائم افسردگی و اضطراب دارد و در افراد دارای تشخیص بالینی، اثربخشی آن با برخی روشهای سنتی درمان قابل مقایسه است؛ یافتههایی که فعالیت بدنی را به یکی از ارکان اصلی سلامت روان بدل کرده است.
به گزارش سلامت نویس؛ تأثیر ورزش بر سلامت روان سالها موضوع بحث پژوهشگران بوده است. اکنون یکی از بزرگترین بررسیهای مروری که در اوایل ۲۰۲۶ منتشر شد و دادههای دهها کارآزمایی بالینی روی هزاران بیمار را بررسی کرد، تصویری روشنتر از این رابطه ارائه میدهد.
اثربخشی ورزش بر افسردگی و اضطراب
نتایج این پژوهش نشان میدهد ورزش مزایای متوسط تا بزرگی در کاهش علائم افسردگی و اضطراب دارد و تأثیر آن در افرادی که رسماً با اختلال افسردگی یا اضطراب تشخیص داده شدهاند، بسیار قویتر است. بیشترین میزان اثربخشی در بهبود خلقوخو در جوانان ۱۸ تا ۳۰ سال و زنان در دوران پس از زایمان مشاهده شد؛ دو گروهی که دسترسی به درمانهای سنتی سلامت روان برای آنها معمولاً دشوارتر است.
نوع مناسب ورزش
اگرچه ورزشهای هوازی مانند دویدن، پیادهروی سریع، دوچرخهسواری و شنا بیشترین تأثیر را داشتند، اما تمرینات مقاومتی و ورزشهای ذهن-جسم مانند یوگا و تایچی نیز در کاهش علائم موفق ظاهر شدند. نکته مهم آنکه برنامههای ورزشی تحت نظارت و فعالیتهای گروهی، اثرات مثبت بهمراتب بالاتری نسبت به ورزشهای انفرادی و خودسرانه ایجاد میکنند.
تداوم مهمتر از شدت
بر اساس مطالعهای روی هزاران دانشجو و بزرگسال، مشخص شد تعداد دفعات تکرار ورزش در طول هفته، ارتباط قویتری با کاهش خطر افسردگی و اضطراب دارد تا شدت یا مدت زمان طولانی هر جلسه. به بیان دیگر، انجام فعالیتهای منظم اما کوتاهمدت در طول هفته، مثلاً ۱۵ تا ۳۰ دقیقه فعالیت روزانه، بسیار مؤثرتر از ورزشهای سنگین و نامنظم است.
مکانیسمهای زیستی
پژوهشهای زیستشناختی مغز و اعصاب، سازوکارهای دقیقتری را روشن کردهاند. افسردگی با افزایش التهاب سیستمیک و اختلال در سیستم ایمنی مرتبط است و ورزش منظم به عنوان یک عامل ضدالتهاب طبیعی عمل میکند. ورزش هوازی با بهبود عملکرد انتقالدهندههای عصبی از جمله دوپامین و سروتونین، چرخه بیانگیزگی ناشی از افسردگی را میشکند و با تحریک ترشح فاکتورهای رشد عصبی، به بازسازی سلولها در ناحیه هیپوکامپ مغز، یعنی منطقه تنظیمکننده خلقوخو، کمک میکند.
توصیه و احتیاط
متخصصان توصیه میکنند ورزشهای هوازی، مقاومتی یا ذهن-جسم، به ویژه به صورت منظم و در صورت امکان گروهی، به عنوان خط اول درمان یا درمان مکمل در کنار روشهای موجود در نظر گرفته شود. با این حال نباید به ورزش به چشم یک «معجزه خودکار» نگاه کرد؛ اگر فعالیت بدنی همراه با استرس، فشار یا شکست باشد، اثر درمانی مطلوبی بر سلامت روان نخواهد گذاشت. همچنین کارهای سنگین بدنی و مشاغل طاقتفرسا، مزایای ورزشهای تفریحی و آگاهانه را ندارند. افرادی که دچار افسردگی یا اضطراب بالینی هستند، بهتر است برنامهٔ ورزشی خود را در چارچوب درمان تخصصی و با مشورت پزشک تنظیم کنند.
