ذات الریه: بیماری خاموشی که سالانه جان میلیون‌ها انسان را می‌گیرد/ مهمترین روش های پیشگیری
ذات‌الریه، یکی از عفونت‌های جدی دستگاه تنفسی است که با التهاب کیسه‌های هوایی ریه، تنفس و انتقال اکسیژن به بدن را دشوار می‌کند.
به گزارش سلامت نویس؛ این بیماری سالانه میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان درگیر می‌کند و در صورت تشخیص دیرهنگام و درمان نامناسب می‌تواند به عوارض خطرناک و حتی مرگ منجر شود، با این حال، بخش قابل‌توجهی از موارد شدید و مرگ‌ومیر ناشی از آن با واکسیناسیون، رعایت اصول بهداشتی و درمان به‌موقع قابل پیشگیری است.
ذات‌الریه یا پنومونی، نوعی عفونت ریوی است که می‌تواند منشا باکتریایی، ویروسی یا قارچی داشته باشد. در این بیماری، کیسه‌های هوایی کوچک ریه ممکن است از مایع یا چرک پر شوند و در نتیجه، تنفس و اکسیژن‌رسانی به جریان خون با اختلال مواجه شود.
علائم این بیماری ممکن است در ابتدا شبیه سرماخوردگی یا آنفلوآنزا باشد و به همین دلیل گاهی تشخیص آن به تاخیر می‌افتد. مهمترین نشانه‌های ذات‌الریه سرفه مداوم است که احتمالا با خلط همراه می‌شود. همچنین از دیگر علائم، تب، لرز و تعریق، تنگی نفس و تنفس سریع، درد قفسه سینه هنگام سرفه یا تنفس عمیق، خستگی، ضعف و کاهش اشتها، تهوع و در برخی موارد اختلال در هوشیاری هستند.
در کودکان خردسال، تنفس سریع یا دشوار، فرورفتگی قفسه سینه هنگام دم، اختلال در تغذیه، بی‌حالی و تحریک‌پذیری از نشانه‌های هشداردهنده محسوب می‌شوند. در سالمندان نیز بیماری ممکن است بدون تب مشخص بروز کند و به‌جای علائم معمول، با گیجی، خواب‌آلودگی، ضعف ناگهانی و کاهش اشتها همراه باشد.
پزشکان هشدار دادند که سرفه و تب را نباید همیشه به سرماخوردگی ساده نسبت داد. در صورت همراهی این علائم با تنگی نفس، درد قفسه سینه یا تنفس سریع، مراجعه به پزشک ضروری است. تنگی نفس شدید، کبودی لب‌ها و اختلال هوشیاری نیز از علائمی هستند که به رسیدگی فوری پزشکی نیاز دارند.
کدام افراد در معرض خطر هستند؟
اگرچه ذات‌الریه می‌تواند افراد را در هر سنی درگیر کند، برخی گروه‌ها بیشتر در معرض ابتلا به موارد شدید و عوارض این بیماری قرار دارند. کودکان زیر پنج سال، سالمندان بالای ۶۵ سال، افراد مبتلا به دیابت، بیماری‌های قلبی، آسم و بیماری‌های مزمن ریوی و همچنین افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، از جمله گروه‌های پرخطر هستند.
سوتغذیه نیز با تضعیف سیستم ایمنی، احتمال ابتلا به عفونت‌های شدید را افزایش می‌دهد. مصرف دخانیات و قرار گرفتن در معرض دود سیگار، آلودگی هوای محیط‌های بسته و باز همچنین زندگی در فضاهای شلوغ و فاقد تهویه مناسب نیز از دیگر عوامل افزایش‌دهنده خطر ابتلا به مشکلات تنفسی و ذات‌الریه محسوب می‌شوند.
آلودگی هوا و تغییرات فصلی؛ عوامل تشدیدکننده بیماری
بر اساس گزارش نیو ایندیا نکسپرس، آلودگی هوا، گردوغبار ناشی از ساخت‌وساز، آلاینده‌های حاصل از تردد خودروها و تغییرات ناگهانی دما می‌توانند سلامت دستگاه تنفسی را تحت تاثیر قرار دهند.
متخصصان اظهار کردند: ذرات آلاینده می‌توانند مجاری تنفسی را تحریک کرده و سازوکارهای دفاعی طبیعی ریه را تضعیف کنند. همچنین دود سیگار، بخارات ناشی از پخت‌وپز و تهویه نامناسب محیط‌های بسته، خطر مشکلات تنفسی را به‌ویژه در کودکان، سالمندان و افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف افزایش می‌دهد.
مهمترین راهکارها برای پیشگیری از ذات‌الریه
بامداد/ بیماری خاموشی که سالانه جان میلیون‌ها نفر را می‌گیرد
بر اساس گزارش هاسپیتال، پیشگیری از ذات‌الریه به مجموعه‌ای از اقدامات بهداشتی، تغذیه‌ای و درمانی نیاز دارد. مهمترین راهکارهای کاهش خطر ابتلا شامل واکسیناسیون و دریافت واکسن‌های توصیه شده ازجمله واکسن پنوموکوک، آنفلوانزا، هموفیلوس، سرخک و کووید ۱۹ است که می‌تواند از برخی عفونت‌های منجر به ذات‌الریه جلوگیری کند.
کودکان باید واکسن‌های خود را مطابق برنامه ایمن‌سازی دریافت و سالمندان و افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای نیز درباره واکسن‌های موردنیاز با پزشک مشورت کنند.
رعایت بهداشت فردی ازجمله شست‌وشوی مرتب دست‌ها و رعایت بهداشت تنفسی و پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه، به کاهش انتقال عوامل عفونی کمک می‌کند.
پرهیز از دخانیات و استعمال سیگار و قرار گرفتن در معرض دود آن می‌تواند دفاع طبیعی ریه‌ها را تضعیف کند.
بر اساس گزارش وب سایت واجیرام و راوی، کاهش مواجهه با آلودگی هوا و استفاده از سوخت‌های پاک، بهبود تهویه محیط‌های بسته و کاهش تماس با گردوغبار و آلاینده‌ها در پیشگیری از مشکلات تنفسی اهمیت دارد.
تغذیه مناسب ازجمله مصرف مواد غذایی متنوع و مغذی، دریافت آب کافی و توجه به تغذیه مناسب کودکان به تقویت عملکرد سیستم ایمنی کمک می‌کند.
کنترل بیماری‌های زمینه‌ای ازجمله کنترل دیابت، آسم، بیماری‌های قلبی و مشکلات مزمن ریوی می‌تواند خطر بروز عوارض شدید را کاهش دهد.
پرهیز از تماس نزدیک با افراد بیمار به کاهش تماس با افراد مبتلا به عفونت‌های تنفسی و رعایت اصول بهداشتی در محیط‌های شلوغ می‌تواند احتمال انتقال عوامل بیماری‌زا را کاهش دهد.
تشخیص سریع ذات‌الریه، نقش مهمی در جلوگیری از پیشرفت بیماری دارد. پزشکان با توجه به علائم و وضعیت بیمار ممکن است از روش‌هایی مانند عکس‌برداری از قفسه سینه، آزمایش خون، کشت نمونه‌های تنفسی و اندازه‌گیری سطح اکسیژن خون استفاده کنند.
درمان بیماری به عامل ایجادکننده و شدت عفونت بستگی دارد. ذات‌الریه باکتریایی معمولا با آنتی‌بیوتیک‌های مناسب درمان می‌شود، در حالی که عفونت‌های ویروسی و قارچی ممکن است به درمان‌های متفاوتی نیاز داشته باشند. در موارد شدید نیز بستری در بیمارستان، اکسیژن‌درمانی و مراقبت‌های ویژه ضروری است.
متخصصان همچنین درباره مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها هشدار می‌دهند زیرا استفاده غیرضروری از این داروها، به‌ویژه برای عفونت‌های ویروسی، می‌تواند مقاومت آنتی‌بیوتیکی را تشدید کند. انتخاب داروی مناسب باید بر اساس تشخیص پزشک و در صورت نیاز، نتایج آزمایش‌های میکروبی انجام شود.
روز جهانی ذات‌الریه؛ تاکید بر کاهش مرگ‌ومیر قابل پیشگیری
روز جهانی ذات‌الریه هر سال در ۱۲ نوامبر با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره این بیماری و تقویت اقدامات جهانی برای پیشگیری و درمان آن برگزار می‌شود. این مناسبت نخستین بار در سال ۲۰۰۹ با ابتکار ائتلاف جهانی مقابله با ذات‌الریه کودکان پایه‌گذاری شد.
شعار روز جهانی ذات‌الریه در سال ۲۰۲۶، «عصر جدید کنترل ذات‌الریه» انتخاب شده است که بر پیشرفت واکسن‌ها، فناوری‌های تشخیصی، روش‌های درمانی و ضرورت دسترسی عادلانه به خدمات بهداشتی تاکید دارد.
بر اساس برآوردهای جهانی، ذات‌الریه در سال ۲۰۲۳ حدود ۲.۵ میلیون نفر را در سراسر جهان به کام مرگ کشاند که حدود ۶۱۰ هزار نفر از آنان کودکان زیر پنج سال بودند. این آمار نشان‌دهنده بار سنگین این بیماری بر سلامت عمومی، به‌ویژه در میان گروه‌های آسیب‌پذیر است.
روز جهانی ذات‌الریه همچنین بر اهمیت دسترسی همگانی به واکسن، داروهای ضروری، امکانات تشخیصی و اکسیژن پزشکی تاکید دارد که می‌توانند از بسیاری از موارد شدید و مرگ‌های قابل پیشگیری جلوگیری کنند.
در مجموع، افزایش آگاهی عمومی، شناخت علائم هشداردهنده، واکسیناسیون، کاهش آلودگی هوا و مراجعه به‌موقع به مراکز درمانی از مهمترین راهکارهای مقابله با ذات‌الریه هستند. توجه به این اقدامات، به‌ویژه برای کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای، می‌تواند نقش مهمی در کاهش عوارض و نجات جان بیماران داشته باشد.
