شبکههای اجتماعی و روان نوجوانان؛ پژوهشهای تازه از «آستانه خطر» سهساعته و آسیبپذیری بیشتر دختران میگویند
پژوهشهای تازه نشان میدهند استفاده بیش از دو تا سه ساعت در روز از شبکههای اجتماعی با افزایش معنادار علائم اضطراب، افسردگی و اختلالات خواب در نوجوانان مرتبط است؛ یافتههایی که رابطهٔ پیچیدهٔ فضای مجازی با روان نسل جوان را بیش از پیش روشن میکند.
به گزارش سلامت نویس؛ شبکههای اجتماعی در سالهای اخیر به بخش جداییناپذیر زندگی نوجوانان تبدیل شدهاند. اکنون مطالعات طولی و بررسیهای کلان، ابعاد تازهای از تأثیر این فضا بر سلامت روان آنها را آشکار کردهاند.
آستانه خطر زمانی
پژوهشهای جدید تأکید میکنند استفاده بیش از حد از شبکههای اجتماعی، به طور معمول بیش از دو تا سه ساعت در روز، با افزایش معنادار علائم اضطراب، افسردگی، احساس انزوا و اختلالات خواب در نوجوانان مرتبط است. بر اساس دادههای آماری جدید، میانگین زمان استفاده نوجوانان از این پلتفرمها در بسیاری از کشورها همچنان بالا و در برخی جوامع حدود پنج ساعت در روز گزارش شده است.
آسیبپذیری بیشتر دختران نوجوان
مطالعات طولی تازه نشان میدهند دختران نوجوان، به ویژه در گروه سنی ۱۲ تا ۱۴ سال، بیش از پسران در معرض پیامدهای منفی روانی ناشی از مقایسههای اجتماعی، تصویر بدنی ناسالم، آزار سایبری و بازخوردهای آنلاین قرار دارند.
مکانیسم آسیب و رشد آگاهی انتقادی
تحقیقات عصبی-رفتاری تأکید میکنند مغز نوجوانان به دلیل تکامل «مدار پاداش»، در واکنش به لایکها و تأیید اجتماعی، به شدت مستعد وابستگی و رفتارهای اعتیادگونه به این پلتفرمها است. در همین حال، نظرسنجیهای تازه نشان میدهند نگرش خود نوجوانان در حال تغییر است؛ نزدیک به نیمی از آنها اکنون معتقدند شبکههای اجتماعی تأثیر منفی کلی بر همسنوسالان آنها دارد که نشاندهندهٔ رشد نوعی آگاهی انتقادی در نسل جدید است.
دو روی سکه؛ فرصتها و پیامدها
پژوهشها خاطرنشان میکنند شبکههای اجتماعی لزوماً و ذاتاً مخرب نیستند، بلکه پیامد آنها به نحوه و هدف استفاده بستگی دارد. برای نوجوانانی که در دنیای واقعی منزوی هستند، گروههای آنلاین میتواند پناهگاهی برای کسب حمایت عاطفی و اطلاعات مفید باشد؛ در مقابل، استفادهٔ بیهدف و بیمرز، به ویژه جایگزین شدن آن با ارتباطات حضوری و تحرک بدنی، خطرات روانی را افزایش میدهد.
توصیه و احتیاط
کارشناسان توصیه میکنند خانوادهها با تعیین مرزهای مشخص برای استفاده از گوشی، به ویژه در ساعات پایانی شب برای حفظ خواب، و با افزایش سواد دیجیتال، بیشترین نقش را در کاهش اثرات مخرب روانی این فناوریها ایفا کنند. همچنین در صورت مشاهدهٔ علائم پایدار اضطراب، افسردگی یا انزوای اجتماعی در نوجوان، مشورت با روانشناس یا متخصص سلامت روان ضروری است.
