چرا سرطان روده بزرگ در جوانان خطرناک‌تر شده است؟
افزایش موارد ابتلا به سرطان روده بزرگ در افراد جوان به یکی از نگرانی‌های مهم نظام‌های سلامت تبدیل شده است. اکنون پژوهشگران با بررسی دقیق سلول‌های ۱۸۹ تومور سرطانی، تفاوت‌های زیستی مهمی میان سرطان روده در افراد زیر ۵۰ سال و بیماران مسن‌تر شناسایی کرده‌اند. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد تومورهای افراد جوان از نظر ترکیب سلولی و فعالیت ژن‌ها ویژگی‌های متفاوتی دارند؛ یافته‌ای که می‌تواند به درک بهتر رفتار تهاجمی این سرطان و توسعه درمان‌های آینده کمک کند.
به گزارش سلامت نویس؛ سرطان روده بزرگ یکی از شایع‌ترین سرطان‌های دستگاه گوارش است که اگرچه احتمال ابتلا به آن با افزایش سن بیشتر می‌شود، اما در سال‌های اخیر افزایش موارد تشخیص این بیماری در افراد زیر ۵۰ سال توجه متخصصان سرطان را به خود جلب کرده است.
پژوهشگران مؤسسه Broad، بیمارستان عمومی ماساچوست و مرکز سرطان دانا فاربر در مطالعه‌ای جدید تلاش کرده‌اند تفاوت‌های زیستی سرطان روده بزرگ در افراد جوان و سالمندان را شناسایی کنند.
نتایج این پژوهش در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ در نشریه معتبر Nature Medicine منتشر شده است.
محققان برای انجام این تحقیق از فناوری توالی‌یابی RNA در سطح هسته سلول استفاده کردند؛ روشی پیشرفته که امکان بررسی فعالیت ژن‌ها را در انواع مختلف سلول‌های تشکیل‌دهنده تومور فراهم می‌کند.
بررسی ۱۸۹ تومور برای کشف تفاوت سرطان در جوانان
در این مطالعه، پژوهشگران ۱۸۹ نمونه تومور سرطان روده بزرگ را بررسی کردند.
از این تعداد، ۵۴ نمونه متعلق به افراد مبتلا به سرطان زودرس، یعنی افراد زیر ۵۰ سال، و ۱۳۵ نمونه متعلق به بیماران ۵۰ ساله و بالاتر بود.
محققان با بررسی بیش از ۸۵۰ هزار هسته سلولی توانستند نقشه‌ای دقیق از ترکیب سلولی تومورها تهیه کنند.
هدف اصلی این بود که مشخص شود آیا سرطان روده در افراد جوان صرفاً به دلیل تشخیص در مراحل پیشرفته‌تر خطرناک‌تر است یا ویژگی‌های زیستی متفاوتی نیز دارد.
نتایج نشان داد تومورهای افراد جوان در برخی زیرگروه‌های سرطان، به‌ویژه تومورهای دارای وضعیت پایدار میکروستلایت، ترکیب سلولی متفاوتی دارند.
کشف مهم؛ تومورهای جوانان سلول‌های پشتیبان بیشتری دارند
یکی از مهم‌ترین یافته‌های تحقیق، افزایش نسبت سلول‌های استرومایی به سلول‌های سرطانی در تومورهای افراد جوان بود.
سلول‌های استرومایی مجموعه‌ای از سلول‌های غیرسرطانی هستند که در ساختار و محیط اطراف تومور حضور دارند.
این سلول‌ها می‌توانند در شکل‌گیری بافت حمایتی تومور، ارتباط میان سلول‌ها، ایجاد رگ‌های خونی و تنظیم پاسخ ایمنی نقش داشته باشند.
محققان دریافتند در برخی تومورهای افراد زیر ۵۰ سال، سهم سلول‌های استرومایی بیشتر و سهم سلول‌های اپیتلیال بدخیم کمتر است.
این الگو در بررسی‌های تکمیلی روی نمونه‌های مستقل نیز تأیید شد.
اهمیت این کشف در آن است که محیط اطراف سلول‌های سرطانی می‌تواند بر نحوه رشد، گسترش و پاسخ تومور به درمان تأثیر بگذارد.
آیا سلول‌های اطراف تومور باعث مقاومت سرطان به شیمی‌درمانی می‌شوند؟
یکی از فرضیه‌های مطرح‌شده در این پژوهش، نقش احتمالی محیط استرومایی در دشوارتر شدن درمان سرطان روده در افراد جوان است.
مطالعات قبلی در برخی سرطان‌ها نشان داده‌اند که افزایش سلول‌های استرومایی می‌تواند با مقاومت بیشتر تومور به شیمی‌درمانی ارتباط داشته باشد.
این سلول‌ها ممکن است از طریق ایجاد موانع فیزیکی و تغییر پیام‌رسانی میان سلول‌ها، دسترسی داروها به بافت سرطانی را تحت تأثیر قرار دهند.
با این حال، پژوهش جدید مستقیماً ثابت نکرده است که افزایش سلول‌های استرومایی در سرطان روده افراد جوان باعث مقاومت به شیمی‌درمانی می‌شود.
این موضوع همچنان به آزمایش‌های عملکردی و مطالعات بالینی بیشتری نیاز دارد.
کشف فعالیت غیرعادی RNAهای ناشناخته در سرطان جوانان
یکی دیگر از یافته‌های جالب تحقیق، افزایش فعالیت گروهی از مولکول‌های ژنتیکی به نام RNAهای بلند غیرکدکننده یا lncRNAها در تومورهای افراد جوان بود.
این مولکول‌ها برخلاف RNAهای پیام‌رسان معمولی، مستقیماً دستور ساخت پروتئین را منتقل نمی‌کنند؛ اما می‌توانند در تنظیم فعالیت ژن‌ها و رفتار سلول‌ها نقش داشته باشند.
محققان دریافتند برخی از این RNAها در سلول‌های سرطانی افراد جوان فعالیت بیشتری دارند.
بخشی از این مولکول‌ها هنوز به‌خوبی شناخته نشده‌اند و عملکرد دقیق آن‌ها مشخص نیست.
دانشمندان امیدوارند بررسی این RNAها بتواند به شناسایی نشانگرهای زیستی جدید برای تشخیص و طبقه‌بندی دقیق‌تر سرطان روده کمک کند.
نقش تغییرات ژنتیکی در گسترش سرطان روده
پژوهشگران همچنین مسیرهای مولکولی مرتبط با فرآیندی به نام گذار اپیتلیال به مزانشیمی یا EMT را بررسی کردند.
این فرآیند به سلول‌ها امکان می‌دهد برخی ویژگی‌های چسبندگی خود را تغییر دهند و قابلیت حرکت و مهاجرت بیشتری پیدا کنند.
فعالیت مسیرهای مرتبط با EMT در برخی تومورهای افراد جوان بیشتر مشاهده شد.
این تغییرات از نظر زیست‌شناسی سرطان اهمیت دارند؛ زیرا مهاجرت سلول‌ها و نفوذ به بافت‌های اطراف می‌تواند در گسترش بیماری نقش داشته باشد.
با این حال، افزایش فعالیت این مسیرها به‌تنهایی به معنای اثبات متاستاز بیشتر در تمام بیماران جوان نیست.
چرا سرطان روده در افراد زیر ۵۰ سال افزایش یافته است؟
پژوهشگران هنوز علت قطعی افزایش موارد سرطان روده در افراد جوان را شناسایی نکرده‌اند.
با این حال، عوامل مختلفی در تحقیقات علمی مورد بررسی قرار گرفته‌اند:
مصرف زیاد گوشت‌های فرآوری‌شده؛
اضافه‌وزن و چاقی؛
کم‌تحرکی؛
مصرف کم فیبر غذایی؛
برخی عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی؛
تغییرات میکروبیوم روده؛
مصرف دخانیات و الکل.
نکته مهم این است که بسیاری از مبتلایان جوان هیچ سابقه خانوادگی شناخته‌شده‌ای ندارند و ممکن است به بیماری‌های زمینه‌ای مشخصی نیز مبتلا نباشند.
به همین دلیل، شناسایی علائم هشداردهنده و توجه به تغییرات غیرعادی دستگاه گوارش اهمیت زیادی دارد.
۷ علامت هشداردهنده سرطان روده که نباید نادیده گرفته شوند
سرطان روده در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشد؛ اما برخی نشانه‌ها می‌توانند نیازمند بررسی پزشکی باشند.
۱. مشاهده خون در مدفوع
وجود خون روشن یا مدفوع تیره و غیرطبیعی می‌تواند از نشانه‌های هشداردهنده باشد.
۲. تغییر مداوم در عادات دفع
اسهال یا یبوست طولانی‌مدت و تغییر غیرمعمول در الگوی دفع باید بررسی شود.
۳. درد و گرفتگی شکم
دردهای مکرر، نفخ غیرعادی یا احساس ناراحتی مداوم شکم می‌توانند دلایل مختلفی داشته باشند و در صورت تداوم نیازمند ارزیابی هستند.
۴. کاهش وزن بدون دلیل مشخص
کاهش وزن ناخواسته و بدون تغییر در رژیم غذایی یا فعالیت بدنی از نشانه‌هایی است که نباید نادیده گرفته شود.
۵. کم‌خونی فقر آهن
گاهی خون‌ریزی مزمن و پنهان از دستگاه گوارش باعث کاهش ذخایر آهن و بروز کم‌خونی می‌شود.
۶. احساس تخلیه ناقص روده
برخی افراد با وجود اجابت مزاج همچنان احساس می‌کنند روده به‌طور کامل تخلیه نشده است.
۷. خستگی و ضعف مداوم
خستگی طولانی‌مدت، به‌ویژه همراه با کم‌خونی یا سایر علائم گوارشی، نیازمند بررسی است.
وجود این علائم لزوماً به معنای سرطان نیست؛ اما در صورت تداوم یا مشاهده خون در مدفوع باید به پزشک مراجعه کرد.
غربالگری سرطان روده از چه سنی اهمیت دارد؟
غربالگری یکی از مهم‌ترین راهکارهای شناسایی زودهنگام سرطان روده بزرگ است.
در دستورالعمل‌های غربالگری آمریکا، افراد با خطر متوسط معمولاً از ۴۵ سالگی برای غربالگری سرطان روده بزرگ در نظر گرفته می‌شوند.
روش‌های غربالگری شامل آزمایش خون مخفی در مدفوع، آزمایش‌های مدفوع و کولونوسکوپی است.
افرادی که سابقه خانوادگی سرطان روده، پولیپ‌های پیشرفته یا بیماری‌های التهابی روده دارند، ممکن است به غربالگری زودتر یا با فواصل کوتاه‌تر نیاز داشته باشند.
برنامه غربالگری باید با توجه به شرایط فرد و دستورالعمل‌های پزشکی کشور محل زندگی تعیین شود.
آیا این کشف می‌تواند درمان سرطان روده را متحول کند؟
پژوهش جدید هنوز یک روش درمانی تازه معرفی نکرده است، اما اطلاعات ارزشمندی درباره تفاوت‌های زیستی سرطان در سنین مختلف فراهم کرده است.
شناسایی سلول‌های استرومایی، RNAهای غیرکدکننده و مسیرهای پیام‌رسانی فعال در تومورهای افراد جوان می‌تواند زمینه‌ساز تحقیقات آینده باشد.
در صورت تأیید این یافته‌ها در مطالعات بعدی، ممکن است بتوان از ویژگی‌های مولکولی تومور برای انتخاب درمان‌های دقیق‌تر و شخصی‌سازی‌شده استفاده کرد.
جمع‌بندی
پژوهش جدید منتشرشده در Nature Medicine نشان می‌دهد سرطان روده بزرگ در افراد زیر ۵۰ سال ممکن است از نظر ترکیب سلولی و فعالیت ژنتیکی با سرطان افراد مسن‌تر تفاوت داشته باشد.
